Regelzucht.nl ageert al bijna drie jaar tegen regelzucht. Waarbij ‘regel’ dan nadrukkelijk ook slaat op de zucht alles maar te willen regelen. Dit met als achterliggende overtuiging dat alles dan ook echt nog eens te regelen valt ook. Schijnzekerheden zijn het uitgangspunt van denken en doen. Resultaat is altijd verstikkende regeldruk. En… falende zorg en onderwijs. Verbazingwekkend hierbij is ook nog eens dat we met zijn allen beter zouden moeten weten. Twee voorbeelden. Eén voorbeeld uit het onderwijs; het andere uit de jeugdzorg.

We weten het allemaal, en Harry Verhoeven legde het allemaal nog eens duidelijk uit tijden het Rijnlands Onderwijs Congres: van alles wat een mens leert, leert hij voor 80 % in de informele sfeer. Dus thuis, op het werk, in de kroeg, bij de club, enzovoorts. Let wel: ik heb het nu dus over leren. Niet over onderwijs. Onderwijs is iets anders en mag nooit worden verward met leren. Onderwijs is als het ware het vehikel voor leren, maar heeft die bescheiden rol van vehikel nooit kunnen accepteren. En heeft zich, gesteund door onderwijskundigen en managers, de centrale positie toegeëigend. Over leren hebben we het niet meer, we hebben het vooral over onderwijs. Logisch toch dat het niveau van leerlingen en studenten daalt, dat PABO-studenten niet kunnen rekenen, dat P&A-studenten geen fatsoenlijke sollicitatiebrief kunnen schrijven. Op dat zelfde congres in Arnhem vroeg een medewerkster van ‘Schitterende scholen’ mij hoe ik dacht dat een zwakke school een schitterende school zou kunnen worden. Het antwoord is heel simpel: zet leren weer centraal!

Binnen de jeugdzorg is het een gegeven dat 60 % van het succes van een hulpverleningstraject bepaald wordt door de professionaliteit van de hulpverlener en zijn contact met de cliënt. Het is dan een gotspe te moeten constateren dat een jeugdzorgwerker vandaag de dag niet meer dan 15 % van zijn werktijd kan besteden aan cliëntcontacten. Dan zit er toch iets goed mis met de manier van organiseren, zou je dan denken. Vallen binnen het onderwijs geen doden als gevolg van een gebrek aan leren, binnen de jeugdzorg helaas wel.

Beide sectoren hebben iets cruciaals met elkaar gemeen: dat wat centraal hoort te staan is van secundair belang geworden. Binnen scholen hoort Leren centraal te staan en binnen de jeugdzorg het Kind. Allebei met een vette hoofdletter. Al decennia lang werkt men zich uit de naad, steeds worden er verbetertrajecten gestart – die ook niet werken – stelt men commissies in om de zaak eens grondig uit te zoeken, die dan weer heel fantasieloos een verbetertraject adviseren… Men zit muurvast op het spoor van steeds meer van hetzelfde.

OrganisatieActivisten roepen dan om een paradigmaspong. Volgens mij is dat niet nodig. Bovendien, al die werkers in zorg en onderwijs staan tot hun knieën in de modder van de controle- en verantwoordingsdruk en die springen dan niet zo gemakkelijk.

Beter is het om een aantal zaken gewoon maar eens niet meer te doen. Stop met wat niet werkt! Zo simpel. Jaap Peters verwoordde het eens zo: ‘Gras groeit vanzelf, totdat je er een organisatie omheen bouwt.’ Toen was de Arena vaak in het nieuws met weer een nieuwe grasmat. Het is gewoon zaak dat we leren weer centraal stellen en dat het kind die aandacht krijgt die het verdient. Ook centraal dus. Aan leren en aan kinderen zitten belangrijke waarden verbonden. Gebruik die waarden om te organiseren en schop stennis in je organisatie als die waarden naar de achtergrond dreigen te raken. Dan ben je een echte OrganisatieActivist!

PS Je kunt je natuurlijk ook aansluiten bij dossierJeugdzorg.nl of Eigen-AardigOnderwijs.nl. Mee doen? Mail naar hans.waltman@eigenaardigonderwijs.nl.