Vroeger had elk dorp zo z’n dorpsgek. Verknipt, zeiden de dorpsbewoners dan. Ze wisten om wie het ging en wat ze aan ‘m hadden. Een verknipte ziel, iemand die ze niet op een rijtje heeft. Hij was daarmee de spiegel van de ziel van de dorpsgemeenschap. Die schatte ‘m zo naar z’n waarde. En liet hem ook daarin. Maar hoe zit het nu de wereld zo’n beetje één groot dorp geworden is? In de Global Village wemelt het van de dorpsgekken. Dat moet wel. En het is ook zo. Verknipte zielen. En als je niet oppast, verknippen ze alles wat ze voor de voeten komt.
Laten we eens beginnen bij uw pensioen. Verplichte deelname waarschijnlijk? Uw geld wordt belegd. Ach wat, als het maar méér wordt. En als dat te goed gaat, storten we gewoon wat terug naar het bedrijf. Hoe ze ’t doen, doen ze ‘t. U heeft daar weinig over te vertellen en al helemaal geen inzage in. Zo goed als u verplicht wordt zich te verdiepen in het vergelijken van aanbiedingen van allerlei zorgaanbieders, zo weinig heeft u te vertellen over uw pensioengeld. Verknipte logica.
Zo kan het gebeuren dat uw pensioenfonds besluit een bedrijfje op te kopen. Shell ofzo. Kost 160 miljard, maar dan heb je wat. Het is bovendien een schijntje, met zo’n 700 miljard in kas. En nog leuker wordt het als je dat grotendeels financiert met geleend geld, waarvan je de rente en afbetalingen weer laat ophoesten door het bedrijf dat je opkoopt. Tel uit je winst. Of nee, help liever even sjouwen.
Maar waarom zou je zo’n hele Shell opkopen? Eén procent is al genoeg om je zin te krijgen. Zie ABN Amro. Hoewel daar voldoende personeel preventief schijnt te zijn geruimd om zo’n hedge fonds het gras voor de voeten te hebben weggemaaid. Verknipt. Alleen al het feit dat er van deze fondsen bestaan is voor menig management al voldoende aanleiding om tot zulke actie over te gaan.
Verknippen is ook een geliefkoosde bezigheid van deze nieuwe machtigen der aarde. De tijd dat aandeelhouders coupons knipten, ligt ver achter ons. Tegenwoordig verknippen ze liefst hele bedrijven. Als de som der verknipte delen maar meer oplevert dan het geheel. Maar dan komt er ook een andere verknipte logica op gang; de personeelsvertegenwoordigers zoals de bonden gaan op de barricaden. Maar zaten die niet ook in de besturen van de pensioenfondsen? Daar moet je wel verknipt van worden.
Een ander bijverschijnsel van de moderne beleggingspraktijken is de beloning aan de top. Exorbitante zelfverrijking, zeggen de bonden. Schaars talent zeggen de funds, voor wie zo’n beloning een relatieve grijpstuiver is.  Maar die zogenoemde schaarste is grotendeels een gevolg van diezelfde verknipte logica. De beleggingsfondsen vinden het namelijk prettig als er door fusies en overnames synergiewinst te behalen valt, waardoor hun bezittingen meer waard worden. En de monstrums die daardoor ontstaan, moeten wel bestuurd worden door iemand die daarop kan worden aangesproken door de eigenaren.
Nu is geen enkel menselijk brein in staat zoiets te bevatten. Maar daar kun je wat aan doen. Je kunt gewoon de werkelijkheid in je concern negeren en je uitsluitend met een afbeelding daarvan bezighouden, liefst overzichtelijke cijfertjes in spreadsheets. En, dan komt het weer, je kunt de organisatie eindeloos verknippen in overzichtelijke eenheden. Dan heb je wel een knoepert van een coördinatieprobleem, maar dat kun je weer oplossen door meer managers aan te stellen. Die gaan dan overigens weer hetzelfde doen: verknippen. En zo zien we dan in ons land de gemiddelde managementkorst in korte tijd groeien van twee richting 13 procent. Tja, zoveel managementtalent is er natuurlijk niet in zo’n klein landje. Dus zetten we de eerste de beste schoolverlater op zo’n post, die we dan weer speciaal daarvoor opleiden met de illusie dat je geen verstand hoeft te hebben van de werkelijkheid in een organisatie. Verknipte logica. Letterlijk.
Maar goed, als het maar méér wordt. Maar wie wil dat nog recht praten? Verknipte zielen. De Global Village zit er vol mee.