Ergens in het boek van Jaap Peeters staat een mooi voorbeeld van een agent die voor een deur staat en achter de deur een kind hoort gillen. Verantwoordelijk zijn volgens zijn organisatie is “meldkamer bellen en vragen of ie aan mag bellen” (hopende Jaap goed te parafraseren). Verantwoordelijk zijn volgende de geldende normen van de maatschappij is “deur inbeuken, kind redden en dan de meldkamer bellen”. Dus wat is verantwoordelijkheid? Is dat hetgeen zich afspeelt binnen de normen en waarden van de organisatie of binnen de normen en waarden van de betrokken persoon.

Persoonlijk werk ik graag met mensen die hun eigen, gezonde verstand laten werken. Dat ziet er aan de buitenkant soms wat stuurloos uit maar binnen in de organisatie borrelen de ideeën er lustig op los. Het enige dat je dan nodig hebt is een management dat die ideeën oppakt en kanaliseerd. Laat mensen lekker samen aan de slag gaan en zelf uitzoeken op welke manier zijn het beste aan een project kunnen bijdragen. Ik heb als regressietester ooit een groot ICT project gered door (terwijl ik in de wacht zat) een aantal ontwikkelaars te helpen door het vinden van een grove softwareblunder in de sourcecode. Niet mijn taak volgens de strikte opvatting van mijn taakomschrijving. Wel mijn taak binnen mijn eigen definitie van die omschrijving, want de taak van het project was een werkend interface op te leveren (en dat deden we de volgende dag) en Henk ik heb geen klachten gehoord over bemoeizucht van mijn kant (in die organisatie).

Groeten,

Ed Kuipers

@Jorrit: Prachtig stuk!

Ik snap best dat je bepaalde vormen van paternalistische, betweterige of misplaatste bedilzuchtige verantwoording ter discussie wilt stellen, dat fenomeen kennen we hier helaas ook. Maar verantwoordelijkheidsgevoel wordt hier toch algemeen beschouwd als een vorm van positieve betrokkenheid en als onderdeel van het samenleven met elkaar. De ‘kunst’ om je totaal niet verantwoordelijk te voelen vinden wij meer passen bij een cultuur van totale onthechting die niet leidt tot een betere samenleving.

Maar het is leuk om te zien dat er niet in het hele zonnestelsel op dezelfde manier over dit onderwerp wordt gedacht.

Aan Ed:
Ik kan het alleen maar met je eens zijn als het gaat over oprechte betrokkenheid, wederzijds respect en hokjesdenken. Vervang het woord verantwoordelijkheid eens door aandachtig met elkaar werken, of samen werken. Voegt het woord verantwoordelijkheid dan iets toe, en zo ja, wat is dat dan? Of zit er diep in het begrip iets verscholen, waar we nog esns naar moeten kijken?

Dat is ok, maar kan ook machteloos voelen.

Het blijft me wel aan het denken zetten, die verantwoordelijkheid. Ik ervaar dat veel vaker als een last dan als een lust, dat is waar. Ik zoek het altijd bij mijzelf en dat heeft tot op heden goed gewerkt. Als een gesprek niet loopt, trek ik me dat zelf aan. Wat natuurlijk onzin is. Ik ben niet de enige die verantwoordelijk is voor het lopen van een gesprek. Dat is medeafhankelijk van de ander.

Volgens mij hebben we wel wat te pakken. Hoe maak ik mezelf medeverantwoordelijk? Is dat niet mee nastrevenswaardig?

Wel zou ik je, in antwoord op je vragen, willen uitnodigen om in je eigen stukje tekst de woorden ‘verantwoordelijk’ weg te laten (soms moet je dan het woord ‘voor’ ook even vervangen door ‘in’ anders loopt de zin niet meer). Ik nodig je dus uit om mijn suggestie in de column over het weglaten of vervangen van het versluierende woord ‘verantwoordelijk’, letterlijk te nemen. Het is mogelijk dat je tekst daardoor een andere betekenis krijgt die je wellicht als zinvoller ervaart maar misschien ook niet. Ben benieuwd…

@ Henk:
Dank voor je interessante reactie. Ik voel me verwant aan de visie die jij hebt op het centrale begrip. Een punt verwondert me. Je schrijft: ‘Ik voel me wel verantwoordelijk voor het leven dat ik leid, in de zin dat ik (als me dat bevalt) wel op vragen daarover wil antwoorden.’ Ik vraag me af waarom je hier het woord verantwoordelijk gebruikt. Dat woord maakt het wat mij betreft zo onnodig zwaar. Eigenlijk zeg je toch alleen maar: ik leef (mijn leven) en mensen mogen me (daarover) vragen stellen. Het is toch helemaal niet nodig om je hiervoor verantwoordelijk te voelen?

@Jaap:
Dank voor je aardige antwoord waarin je letterlijk ingaat op mijn vraag: door welk woord kan het woord ‘verantwoordelijk’ vervangen worden tussen geliefden? Mij lijkt overigens dat je die vraag ook zonder Joep Dohmen aan te halen had kunnen beantwoorden, je zult ongetwijfeld ook geliefden kennen? Toch erg leuk dat je het doet hoor! Erg grappig wel dat Dohmen denkt dat er maar vier deugden van vriendschap zijn. Als ik aan vriendschappen en relaties denk dan lijkt mij dat er nog ontelbaar veel andere zijn (aantrekkingskracht, gastvrijheid, aandacht, respect, enzovoorts). Een kenmerk van vriendschap en een relatie lijkt me nou juist dat het zo menselijk is en daardoor gelukkig niet te begrenzen tot die dingen waar verantwoordelijkheid wel toe te begrenzen is. Wat vind jij?

Erg leuk dat we zo gezamenlijk onderzoeken wat ‘verantwoordelijk(heid)’ kan betekenen. Het is een raar woord. Ik ben er nog steeds niet helemaal achter of het wel zo nastrevenswaardig is. Ik kijk met belangstelling uit naar volgende reacties.

Groet,

Jorrit Stevens.

Groeten, Ed

Bioloog, Milieukundige, ICT-er

de andere woorden zijn :
* liefdevolle betrokkenheid
* betrouwbaarheid
* moed
* zelfrespect, t.w. :

de 4 deugden van vriendschap, zoals Joep Dohmen beschrijft in zijn boek : ” tegen de onverschilligheid, een pleidooi voor een moderne levenskunst “