That Damned Dutch Ramadan, verzuchtte eens een Amerikaanse projectleider op een Nederlandse raffinaderij, terwijl hij de hoorn op de haak smeet. Tja, als iedereen weg is, is er niemand om aan te sturen, valt er niks te managen. Zo simpel is dat. Managers kunnen daar maar beter alvast aan gaan wennen. Het zal steeds vaker voorkomen. En niet alleen in Nederland. Zelfs op Wall Street begint het te dagen. The End of Management is in zicht.

Nu roep ik dat al jaren en al jaren merk ik dat het een verhaal is dat gehoord wil worden. Voor mensen die worden aangestuurd is het vaak geen harden. Ook het praktisch nut van de boven hen gestelden ontgaat hen meestal volledig. Ze lopen je alleen maar voor de poten, is een veel gehoorde opmerking.
Maar ook voor de meeste managers is het een hele opluchting te weten dat dit voorbij gaat. Het voelt vreselijk verantwoordelijk gesteld te zijn voor iets waarvan je helemaal geen verstand hebt en je voortdurend wordt geoutsmart door je ondergeschikten. Dan rest slechts macht, dwang en cijferterreur en behalve een handje vol narcisten vindt niemand dat echt leuk. ’t Is hooguit dat het lekker verdient. Stoere verhalen dat het niet uitmaakt of je een koekjesfabriek managet of [vul hier jouw vak in] berusten dan ook grotendeels op grootspraak.
En dan heb ik het nog maar over een van de systeemfouten van management. Na wat heen en weer praten tijdens lezing, workshop of gastcollege zijn we het al gauw roerend met elkaar eens: geen houden aan. Maar als ik dan zeg: morgen weer gewoon over te de orde van de dag, knikt de hele zaal schuldbewust. Wat moet je anders?

Zo was de situatie voor de zomer, voor de Damned Dutch Ramadan die zelfs deze site van activisten kennelijk grotendeels wist plat te leggen (hoewel je anno 2010 zelfs vanuit een first nation reservaat in Canada je stukje kunt plaatsen). Maar misschien dat we inmiddels toch een stapje verder zijn…
Twee tweets van de week. Ben Kuiken (van het boek De Laatste Manager) wijst zijn volgers – en mij dus ook – op het artikel op het digital network van nota bene de Wall Street Journal over The End of Management. En Henk Hogeweg (die blogt onder de naam Mind of an Anarchist) grapt naar aanleiding van berichten dat tijdens de gymlessen valtraining moet worden gegeven dat zulks ook voor Grote Leiders in de maak is.

Van dat laatste moeten we dan misschien maar eens werk gaan maken. Alan Murray van the Wall Street Journal betoogt onder meer dat zij die de laatste tijd worden aangezien voor grote managers, eigenlijk alleen maar hun sporen verdiend hebben door de strijd aan te gaan met door het verschijnsel management zelf veroorzaakte bureaucratie. Hetzelfde zie je met al die verandertrajecten. Waarom laten we dat in hemelsnaam aan het management over? Dat is een afkickprogramma doen bij de drugsdealer…
Zoiets is ook aan de hand met de vrije markt. Er lijkt een cynisch verband tussen het aantal managers en de roep erom. Dat komt, zo ga je dan denken, doordat management eigenlijk maar op een ding is gericht: organisaties maken waarop de vrije markt geen grip meer heeft. Ze fuseren om die reden tegen de klippen op. Met als uiteindelijk resultaat hele grote en machtige organisaties, waar een beslissing aan de top dientengevolge gigantische consequenties heeft. En niet alleen voor de organisatie, maar vaak voor een hele branche en zelfs voor de wereld. Zie Goldman Sachs, waarvan de topman vindt dat-ie het werk van God doet. Ja, dan ga je onvermijdelijk gigantisch vallen. En intussen iedereen maar roepen om meer leiderschap. Dat is vragen om problemen.

Aan de andere kant: welke grote leider heeft het al aangedurfd om al die logge op controle ingerichte computersystemen het raam uit te kieperen? Ja, die waar de handtekening van je voorganger onder staat… maar je eigen foute miljoenen-beslissing herroepen? Intussen staat er een nieuwe generatie klaar die betere spullen op z’n studentenkamertje heeft dan dat hij op het bureau van zijn werkgever aantreft. Freeware, uit het anarchistische domein, maakt effectievere organisatie mogelijk dan die logge managementgedrochten die we kennen uit het industriële tijdperk. Zou het inderdaad helpen als we die zogenoemde leiders een valtraining aanboden?

Maar als je een Boeing 787 moet bouwen of een katalytische kraakinstallatie op een raffinaderij? Dat zie ik een zwerm professionals nog niet doen, zo luidt steevast de tegenwerping. Dan gaat er niets boven een gemanagede organisatie, zegt men dan. Dat klinkt nogal krampachtig. Ten eerste zijn er niet meer zoveel mensen die dat soort dingen doen; tachtig procent van de mensen werkt tegenwoordig in organisaties die hen moet helpen goede diensten te leveren – iets totaal anders. Die professionals zijn veel beter af zonder managementlogica, zo wordt steeds opnieuw bewezen. Waarna ze overigens vroeg of laat weer worden verzwolgen door de managementlogica die nu eenmaal probeert onder de vrije markt uit te komen. Daarbij geholpen door door onszelf gekozen overheden die deze wetmatigheid stelselmatig ontkennen op straffe van niet gekozen worden.

Maar goed. We zijn weer een stapje verder, moeten we aannemen. Verder op weg naar een toekomst die even onkenbaar als onvermijdelijk is. Maar waarin, zoveel staat wel vast, niet zoveel plek is voor Grote Leiders. Op weg naar die toekomst zullen echter steeds meer topfiguren opstaan die dat van zichzelf gaan denken (ook wel bekend als het Prince of Egypt-syndroom). Moeten we daar nu een valtraining voor gaan maken of niet? Leren wij niet het beste door vallen en opstaan?