Prince of Egypt Syndrom

Organisaties hebben ruwweg vier soorten problemen. (1) Problemen die het management kan oplossen. Die zijn er zo langzamerhand niet meer, mag je aannemen. (2) Problemen die het management niet kan oplossen. Daarvan is de dominante overtuiging dat die er in principe niet zijn. En dus moet je aannemen dat praktisch alle problemen in organisaties zijn in te delen de andere twee categorieën: (3) problemen die direct of indirect het gevolg zijn van managementhandelen en (4) problemen waarvan het management zegt er ook niks aan te kunnen doen omdat het onheil van buiten komt.

Al ik u tien fiches zou geven, hoe zou u die dan verdelen over de vier categorieën? U mag daar even over nadenken. Misschien moet u dat ook wel even doen, voordat u verder leest.

Oké? Dan gaan we verder. De manier waarop u de fiches verdeelt, is waarschijnlijk erg afhankelijk van uw opleiding. Hoe hoger opgeleid, hoe meer fiches er bij 1 liggen. Ook als u onderaan de pikorde zit, ontstaat daar waarschijnlijk een flink stapeltje. U ervaart immers geen enkele invloed op de gang van zaken en dus moet u wel aannemen dat het management het gewoon laat afweten of samenspant om er zelf beter van te worden (de paranoia van de machtelozen, noemt Manfred Schneider dat).

Ook denk ik dat er een verschuiving is in de tijd. Het vertrouwen in categorie 1 is de laatste tijd scherp afgenomen. Terwijl het stapeltje bij categorie 3 flink is gegroeid. Vooral het woord graaicultuur valt daarbij veelvuldig.
Vreemd genoeg wordt er heel gelaten gedaan over categorie 4 – problemen waar het management zegt niks te kunnen doen; die problemen worden doorgaans een op een doorgegeven aan de organisatie (het gaat vrijwel altijd om een of andere vorm van externe verantwoording in de vorm van boekhoudkundige of kwaliteitseisen) en door de mensen daar sullig geaccepteerd. Heel vreemd. Waar anders heb je een management voor? Maar goed, ander verhaal.

Persoonlijk zou ik al mijn fiches zetten op categorie 2. Er zijn steeds minder problemen die met het huidige managementdenken zijn op te lossen. Eigenlijk zijn we daar wel doorheen. Ruimschoots zelfs. Door het toch te proberen, ontstaan vrijwel alle problemen in organisaties die wij nu kennen (categorie 3). Ook de problemen die zogenoemd van buiten komen (4) zijn feitelijk een gevolg van datzelfde denken. Zo langzamerhand is de conclusie onontkoombaar dat het managementdenken niet de oplossing is, maar het probleem.

Daarmee, zo haast ik mij te zeggen, is natuurlijk niets kwaads gezegd over management – laat staan over managers. We hebben daar veel aan te danken in termen van welvaart en welzijn. Alleen, tja, nou helpt het niet meer.

Ook managers zijn zich daarvan bewust. Net weer die Davos-bijeenkomst (dit keer in het Chinese Dalian trouwens) met al die top-figuren. Ook een gemiddelde Raad van Bestuur – als die zich nog niet heeft laten afschepen met die holle frase van besturen op afstand – trekt zich op dit moment de haren uit het hoofd. Kwaliteit moeten we leveren. De klant echt helpen. Maatschappelijk verantwoord zijn. De ethiek moet terug. Waarden-gedreven handelen.

Nee, het wat is niet het probleem. Daar zijn we het eigenlijk roerend over eens met z’n allen. Het probleem is altijd het hoe. It is always a question of the how.

Daar kunnen we natuurlijk best een paar boompjes over opzetten. Deze plek lijkt me daar ook prima voor geschikt. Beste mensen, ga je gang.

Een onderwerp wil ik echter bij voorbaat bij de kop pakken. Dat betreft dat vreselijk afgekloven begrip leiderschap. Ik geloof dat wel een kwart van de managementliteratuur daarover gaat. En ook in de media en op straat hoor je toch maar steeds weer die roep om leiderschap. Waarom? Er is toch zo langzamerhand genoeg bekend of wat macht doet met de psyche. En andersom, welke psychische gesteldheid je doet verlangen naar macht? En kom mij niet steeds weer met diezelfde handvol uitzonderingen.

De roep om leiderschap is gewoon een van die managementproblemen. Het verlangen aan die lokroep gevolg te geven, leidt tot het akelige Prince of Egypt syndroom. Je hoort de verholen vertwijfeling in hun stem als zij roepen: Volg mij, ik weet de weg. Hopend op een godswonder. En kom mij nou niet weer met die uitzondering…

Waar we naar terug moeten is dat managers weer problemen gaan oplossen die zich daarvoor lenen (1). Daarvan zijn er niet zoveel. Zorgen dat de geldstromen een beetje in evenwicht zijn en zorgen dat de verwarming het doet. Salaris op tijd is ook wel fijn. Maar al die andere dingen (2) zoals mensen aansturen en leiderschap tonen, daar krijg je alleen maar gelazer van (3). En waar ze zich vooral eens nuttig kunnen maken, is bij het weerstaan van die idiote regelzucht (4). Ik vrees echter dat ik hier te veel vraag van de gemiddelde organisatiehuishoudkundige, die alleen gewend is mee te surfen op managementhypes, en dus nog nooit tegen de stroom in heeft durven roeien.