Of het nu gaat om Enron, Ahold, of de kredietcrisis, bij grote schandalen in organisaties deugt er doorgaans iets niet in de top. Vis begint te stinken aan de kop zo stelt Manfred Kets de Vries. En als er in organisaties sprake is van een kleine machtige dominante coalitie, dan is dat te merken in de hele organisatie. De hele organisatie en alle managementlagen zijn ervan doordrenkt. 

Kets de Vries spreekt over vijf neurotische stijlen, waarbij er een duidelijke parallel is tussen de persoonlijkheid van de leider(s) en de organisatie zelf: 

Theatraal:  een narcistische stijl, waarbij door de leiders voortdurend wordt gehunkerd naar aandacht, opwinding en stimulans en is die er even niet? Geen probleem: dan creëren we die toch gewoon zelf!  

Achterdochtig: de leiders zijn voortdurend op hun hoede op alle soorten aanvallen en persoonlijke bedreigingen. Overgevoelig, achterdochtig en wantrouwend als ze zijn, durven ze niet veel uit handen te geven en willen van alle details op de hoogte worden gehouden. Ze verwachten gewoon dat ze bedrogen worden en  omdat ze dat verwachten gebeurt dat natuurlijk ook. De vijand bevindt zich overal en de “feiten” die dat moeten onderbouwen worden natúúrlijk gevonden…..

Afstandelijk: de leiding trekt zich terug, is niet betrokken en contact met anderen worden ontweken. Daarom wordt zoveel mogelijk naar de lagere managers gedelegeerd, maar echt duidelijk gebeurt dat niet. De top mist iedere belangstelling voor wat er echt in de organisatie gebeurt en daar onder is het ieder voor zich en god voor ons allen”.

Depressief: het management mist zelfvertrouwen en initiatief, is afhankelijk en heeft grote behoefte aan warmte uit hun omgeving. Reden waarom ze middelmatigheid en falen van anderen tolereren. Vanwege hun gebrek aan zelfvertrouwen worden adviseurs veelvuldig ingehuurd en op een voetstuk geplaatst. Zij weten het immers veel beter!

Dwingend: een veel voorkomend type. Relaties worden beschouwd in termen van dominantie en onderworpenheid, wat in praktijk  betekent “likken naar boven (omdat het noodzakelijk is) en trappen naar beneden”. Ze hebben behoefte aan alles overheersende controle. Reden waarom overal regels en procedures voor worden opgesteld. Bureaucratie is het gevolg.  

Waarschijnlijk zult u een aantal managers of zelfs hele organisaties in uw omgeving op de vijf beschreven typologieën kunnen plotten. Nog vaker zult u combinaties zien, waarbij verschillende typen gecombineerd worden. Pas echt erg wordt het als de leiders in een vicieuze cirkel terecht komen, waarbij de neergaande spiraal in volle vaart wordt doorgezet: de vier P’s (ze raken verslaafd aan Power, willen steeds meer duurdere Perks (extra’s), willen voordurend op het Podium staan en vragen steeds exorbitantere salarissen (Pay). Ondanks dat het met het bedrijf steeds slechter gaat. Herkenbaar nietwaar? 

Maar wat kun je nu doen als gewone medewerker als je jezelf te midden van dit soort verschijnselen zit? Eigenlijk maar één ding: je terugtrekken in je eigen kleine werkomgeving en ervoor zorgen dat het daar leuk is. En gelukkig gebeurt dat ook: Bij Albert Heijn kon je gewoon je boodschappen blijven doen, Enron bleef energie leveren (al was het met moeite) en ondanks de kredietcrises blijft de geldautomaat het gewoon doen en hebben we met zijn alleen de afgelopen Sinterklaas en Kerst het pinrecord maar liefst tweemaal gebroken! 

Dat dankzij al die werknemers die gewoon hun ding blijven doen. Of het nu vakken vullen of klanten helpen gaat. En al die medewerkers-waarderingsonderzoeken die in veel organisaties geregeld worden gehouden, bevestigen dit overigens. Want wat scoort doorgaans het best? NIET het management en NIET het salarisniveau van de gemiddelde medewerker, maar WEL die leuke collega’s en/of de interessante inhoud van het werk. Dat is wat er van dag tot dag in de praktijk écht toe doet. En gelukkig maar. Want het leven gaat door nietwaar?!