Wat een beetje onder het maaiveld dreigt te verdwijnen in de analyse over de Onderwijsvernieuwing afgelopen week, hoe is het in hemelsnaam mogelijk dat al die gedachte werkelijkheden vanuit Den Haag zo succesvol en massaal konden worden geïmplementeerd/uitgerold? Nog sterker, hoe kon het gebeuren dat serieuze activistische critici als Ad Verbrugge, Ton van Haperen en Leo Prick de paria’s konden worden van onderwijzend Nederland?

Wat kan het bedrijfsleven leren van deze uiterst succesvolle manier van implementeren van ideologieën door de overheid? Uit ieder onderzoek blijkt steeds weer opnieuw dat 70-90% van de veranderinitiatieven mislukt. En dan lukt het de overheid een aantal keren achtereen een paar holle containerbegrippen zoals het ‘nieuwe leren’ succesvol te implementeren. Congratulations! Daar moeten haast wel slim doordachte concepten achter zitten. En dat is ook zo, … even een kijkje achter de schermen.

Belangrijk is vooraf een onderscheid te maken tussen drie soorten personeel: EP’s, AP’s en TP’s. EP is Eigen Personeel: dat ben je als directie zelf en alle docenten. TP staat voor Tijdelijk Personeel, dat zijn de mensen die de EP’s vervangen als ze ziek zijn. Zo is immers ‘de productie’ altijd gewaarborgd. Het middenkader en de staf zijn de AP’ers: Ander Personeel. Die groep bestaat uit freelancers (ZZP-ers) of consultants die via een bundeltarief bij de grote bureaus worden weggehaald om procesmanagement, onderwijslogistiek en papieren kwaliteitssystemen op te zetten in de mega-kinderfabrieken. En dan heb je daarnaast nog de inhoudelijke adviseurs van de geprivatiseerde voormalige onderwijsbegeleidingsdiensten die hand- en spandiensten verrichten bij vullen van de containerbegrippen.

Wat dus voorheen de directie ‘haar kleilaag’ noemde is in zijn geheel vervangen door AP-ers. Hier zit de kneep van ‘Implementeren zonder Weerstand’. Wat is het mooie van AP-ers? Ze zijn knecht-adviseur, ze moeten veel geld verdienen voor hun baas, declarabele uren maken, of ze zijn als ZZP-er afhankelijk van deze mooie ‘klus’. Kritisch vermogen nul komma deuk (wel achter de schermen natuurlijk): gewoon precies het project van je opdrachtgever uitvoeren, liefst met oogkleppen op. Dat is zelfs een pré: dat heet focussen. De AP-ers houden verder om ‘professionele’ redenen hun mond wel en gaan braaf implementeren. Dat is hun vak!

Een probleem is natuurlijk nog wel het gedrag van de werkvloer, in dit geval de leraren. Maar veel part-timers houden van nature hun mond dicht onder het mom: ‘het zal mijn (korte) tijd wel duren’. Echt kritische medewerkers beticht je onmiddellijk van weerstand en bijvoorkeur naar Amerikaans voorbeeld: ‘je bent negatief, conservatief en verzuurd ’ en als klap op de vuurpijl: ‘je wil de macht zelf houden’.

Hoe gaat het nu verder? Australië had afgelopen week ‘Sorry Day’. De Australische premier Kevin Rudd maakte een spijtbetuiging naar de ‘gestolen generatie’. Voor het weghalen van honderdduizend aboriginal-kinderen bij hun ouders. Het lijkt me een goed idee dat Tineke Netelenbos c.s. haar excuses gaat maken aan de kinderen voor het slechte onderwijs en aan de docenten voor het schofferen de afgelopen jaren en het veroorzaken van ‘beroepszeer’.

Aan de ouders hoeft dat niet, die weten allang dat kinderen vanzelf leren, ondanks het onderwijs. Zie het YouTube-fimpje met de excuses van Kevin Rudd; een historisch moment. Leiders maken excuses! Dat kunnen alleen maar grote leiders doen!

NB: wees blij met weerstand tijdens het implementeren, het voorkomt een hoop ellende achteraf!