‘Een mooie dag voor ontslag’ schrijft Mathijs Bouwman. ‘Zeg je baan op en ontvang twintig procent opslag. Het kan nu, want de arbeidsmarkt staat op springen. Bovendien maak je er ook alle andere Nederlanders rijker mee. [...] Het is voor de economie erg gezond als op gezette tijden een groot deel van de werknemers, tegelijkertijd, op zoek gaan naar ander werk.’

En dan zit op een kwade dag iedereen op een andere stoel in een ander bedrijf. En dan weet dus niemand meer de weg. Ze kennen het product niet, de werkwijze niet, de klanten niet, en ga zo maar door. Misschien wel heel verfrissend, af en toe iemand die zonder een spoortje bedrijfsblindheid eens een nieuw licht op de zaak werpt. Maar een bedrijf vol met dat soort hoppers die het allemaal beter weten, is ook wel heel vermoeiend.

In het gunstigste geval heb je een mix nodig van licht bijziende vakidioten die het bedrijf van haver tot gort kennen, en een handvol duiventiltypes die soms per ongeluk de juiste domme vraag stellen. Daarbij mag je hopen dat de vaste waarden ruim in de meerderheid blijven. Het is zoiets als het Nederlands elftal. Je kunt wel elf toppers bij elkaar in een ploeg gooien, maar het resultaat is vaak belabberd. En dan heb je bij voetbal nauwelijks de hindernis van gebrek aan branche- of bedrijfsspecifieke kennis. Kun je nagaan wat er in het bedrijfsleven gebeurt als iedereen zijn portemonnee achterna hopt. Hoe komt het toch dat na een periode van uitbundige groei, de economie vanzelf in een recessie belandt?

In aanleg heeft Mathijs wel gelijk. In organisaties zitten soms mensen die niet meer tot hun recht komen en die zouden opbloeien als ze eens een nieuwe uitdaging kregen. Overigens zou een goede werkgever misschien die uitdaging ook binnen het bedrijf voor ze kunnen creëren. Maar dat lukt niet altijd zodat verkassen soms een betere oplossing is. Omgekeerd kunnen bedrijven er, zoals net al opgemerkt, baat bij hebben als er af en toe iemand met een frisse blik rondkijkt. Of dat ook echt helpt, hangt natuurlijk vooral af van de alertheid van het bedrijf.

Als het bedrijf toch al ingeslapen is (‘zo doen we het hier nu eenmaal’), heb je wel heel veel hoppers nodig om er beweging in te brengen, en dan nog is de kans groot dat ze massaal afbranden. De oude garde kent immers de weg, en weet al die nieuwlichters gemakkelijk te tackelen. Maar er is nog een voordeel: baanveranderaars die enigszins binnen hun branche of vakgebied blijven, zijn een belangrijke bron van informatieverspreiding. En delen van kennis is een succesfactor voor de economie als geheel.

De essentie van het betoog van Bouwman is echter dat hij adviseert om massaal te jobhoppen. Maar volgens de wet van de afnemende meeropbrengst, levert het nauwelijks voordeel als de bovengenoemde effecten (frisse blik & kennisverspreiding) op grotere schaal optreden. Twee technici weten misschien meer dan eentje, maar zeker niet twee keer zoveel. En dan hebben we het nog niet over een bedrijf met uitsluitend ‘frisse blikken’.

Mijn grootste bezwaar tegen Bouwman’s column, is dat hij de complexiteit van organisaties negeert. Uit onderzoeken (*) over het functioneren van de arbeidsmarkt, blijkt telkens opnieuw dat loyaliteit een succesfactor is die je niet kunt negeren. Soepeler ontslagrecht blijkt bepaalde economische voordelen te hebben (vooral flexibiliteit), maar die voordelen worden ruimschoots gecompenseerd door het nadeel dat werknemers met minder ontslagbescherming ook minder bereid zijn om zich bedrijfsspecifieke kennis eigen te maken. En aanwezigheid van veel bedrijfsspecifieke kennis blijkt van groot belang te zijn voor het succes van bedrijven.

*: Bijvoorbeeld: Rapport ‘arbeidsflexibiliteit en ontslagrecht’, WRR 2007