We zijn altijd erg graag doelgericht bezig sinds de invoering van het management-tijdperk (1990 tot 2015). Zelf noemen de managers het doelgerichte denken graag SMART. Een ernstige vorm van overschatting. Ik heb al eens eerder op deze plek op een alternatief – SMILE -,  gewezen voor deze vorm van bewuste, maar volstrekt ongecontroleerde gezichtvernauwing.

Maar nu er massaal bij de overheid 20% moet worden bezuinigd lijkt het me handig het er toch nog maar eens over te hebben om zodoende onze ambitieuze ambtenarenteams, ook op gemeentelijk niveau, nog wat geestelijke bagage mee te geven bij hun lastige taak. Snijden in eigen vlees is nu eenmaal altijd pijnlijk: dader en slachtoffer zijn immers dezelfde in deze. Wie amputeert nu graag 20% van zijn ledematen en hoe moet je vervolgens met minder mogelijkheden het bloeden stelpen? Voordat je het weet ben je baan- en bloedeloos bezig.

Hoe meer je bewust doelgerichter bezig bent, hoe meer je onbewust negeert. Dit weekend weer een mooi voorbeeld: de teelt van biobrandstof is schadelijk voor het milieu. SMART geformuleerd is het gebruik van biobrandstoffen beter voor het milieu, maar er blijken 260 voetbalvelden voor de teelt nodig van de biobrandstoffen die door een Boeing 747 worden verbruikt op een retourvlucht Amsterdam-New York. Dit doet het voordeel weer helemaal te niet. Duurzaam is met name het gebruik van zogenaamde reststromen, de ‘ongebruikte output’ van het een (dienstverlening, industrie, landbouw en bosbeheer) gebruiken als ‘nuttige input’ voor iets anders zodat je niets in het milieu hoeft te lozen.

Maar als je SMART-geformuleerde doelstelling is zoveel mogelijk vliegtuigen op  een zo kort mogelijke termijn – krachtdadig beleid i.p.v. duurzaam bestuur – met biobrandstof te laten vliegen en daarvoor de halve wereld moet opstoken ben je natuurlijk niet goed bezig. We zitten dan weer precies in de kern van het probleem van het managementdenken: het middel (greed) is erger dan de kwaal (denk aan de kredietcrisis). Het rapport waarin de studie naar de gevolgen van de teelt van biobrandstoffen staat heet veel betekenend: “Het verborgen klimaateffect”. Het is natuurlijk niet verborgen, maar we hadden even andere belangen.

Stel nu eens dat managers op aarde zijn om het korte termijn belang na te streven (bijv. een kwartaal als horizon) met behulp van een behoorlijk masculiene-uitstraling en dat ze bovendien graag bekend staan als resultaatgericht (goed voor de portemonnee). Ze veroveren de wereld met het kleine beetje kennis dat ze hebben. En dat ambtenaren daarentegen op aarde zijn om het lange termijn belang na te streven met behulp van een feminiene-uitstraling en dat ze graag bekend staat om hun rentmeesterschap (goed voor alle stakeholders). En dat ambtenaren vooral bekend zouden willen zijn om hun vermogen met wijsheid om te gaan met dingen die ze niet weten (zoals bijv. verborgen effecten). Hoe gaan die ambtenaren dan om met 20% bezuinigen in 2011?

Een voorstelletje: Duurzaam bezuinigen voor Ambtenaren. Veel SMART-geformuleerd beleid barst van de verborgen effecten, dat zal inmiddels duidelijke zijn. En ambtenaren weten dat als geen ander:

•    Stap 1: Breng in beeld welk SMART-beleid uit het verleden de meeste verborgen effecten heeft. In de Geneesmiddelen-industrie heet dat de bijwerkingen. Bestaat een bijsluiter voor;
•    Stap 2: Maak geen nieuw bezuinigingsbeleid, maar verminder eerst de resultaatdruk op het SMART-beleid met de meeste verborgen effecten zodat er aanmerkelijk minder bijwerkingen optreden (besparing  ongeveer 10%);
•    Stap 3: Formuleer beleid om de reststromen van het overgebleven SMART-beleid alsnog te gebruiken als input voor ander maar wel duurzaam beleid (besparing 10%: geen kosten meer door varkenspest, Q-koorts, heraanplant bossen, etc. en andere herstelkosten);
•    Stap 4: Neem verplicht in het vervolg, verankeren van beleid, bij ieder SMART-beleidsplan een bijsluiter/bijlage op met de bijwerkingen (verborgen effecten). Belangrijk ook voor politici om daar kennis van te nemen. Wat kost dat beleid eigenlijk aan bijwerkingen?

De Gemeente die in staat is in 2011 duurzaam beleid te voeren zonder reststromen/verborgen effecten (dus ook in medewerkers) krijgt het certificaat “Duurzaam Bestuur’’ Dat moet kapitalen aan bezuinigen opleveren. Succes!