Eerlijk gezegd hoopte ik van harte dat woensdag bij de interland Nederland – Wit-Rusland het licht wel uit zou gaan. Uit de reacties van de relatieve buitenstaanders zoals de Henk Kesler (KNVB) en Marco Basten (zoals altijd met humor: licht uit in de Lichtstad?) blijkt al dat we nauwelijks begrijpen waar het over gaat. Medewerkers van de energiebedrijven wel. Die knokken keihard voor het voortbestaan van hun bedrijf. Maar tot nu toe was hun zeer terechte zorg door de group think van politiek Nederland gericht aan dovemans oren.

Het splitsen van bedrijven is een managementmethode die uit Amerika is komen overwaaien om bedrijven zogenaamd transparant te maken en daarmee makkelijker verhandelbaar op de beurs. Het valt in de categorie geld met geld verdienen, zoals alles in de Verenigde Staten. De NS is al zo’n fraai initiatief geweest, de woningcorporaties liggen onder hetzelfde spervuur en bijna iedere multinational wordt door beursanalisten gedwongen te splitsen. Het woord ‘splitsen’ doet de beurskoers al stijgen.

Maar wat worden wij er nu beter van? Dat splitsen leidt tot: (1) een onsamenhangend geheel van bedrijven die (2) zich ‘zakelijker’ gaan opstellen door (2a) het afstoten van verliesgevende activiteiten – hoe maatschappelijk relevant ook – en (2b) overal outputmeting en prestatiecontracten op te zetten zodat (3) de managers hun bonussen veilig kunnen stellen. Daardoor (4) is het weer nodig de jaarcijfers te manipuleren (Enron, Ahold, Shell) en moet er (5) controle op controle geregeld worden. Vervolgens moeten de gesplitste bedrijven weer (6) zo snel mogelijk fuseren met soortgenoten over grens, want echt concurreren – wat de achtergrond van geheel is – om lagere prijzen aan de consument te berekenen, doen we natuurlijk niet, en (7) graaisalarissen uitdelen aan de managers die het monstrum moeten besturen. De ijzeren logica gaat verder met (8) continue ‘kleppen’ over kernactiviteiten en vervolgens aan- en verkopen van bedrijfsonderdelen, (9) je wapenen tegen ‘zwerfkapitaal’, (10) goudgeld uitgeven aan reclame (Nuon en Vitesse) om je merknaam te laden, (11) je papieren doelstellingen halen door bijvoorkeur te bezuinigen op onderhoud van het netwerk waardoor steeds vaker spontaan de stroom uitvalt – denk aan Californië- en (12) het alsmaar aan het werk zetten van dure hoger opgeleiden externen (modellisten): accountants voor de overnames, Hay-consultants voor een marktconform topsalaris, topadvocaten (500 Euro per uur) dikke overname- en fusiecontracten laten schrijven, reclamebureaus leuke spotjes laten maken (bij Essent bent u echt beter af dan bij Nuon, maar volgend jaar blijken ze gefuseerd), consultantsbureaus leveren massa’s gedetacheerden (1.300 Euro per dag) door de eindeloze stroom ‘veranderprojecten’ en zo kunnen we nog wel even doorgaan.

U ziet: iedereen heeft er baat bij dat ‘splitsen’ in de mode blijft. Zelfs politici, want die kunnen na hun afscheid daar zo lekker gaan werken. In die nieuwe ‘commerciële’ ministeries is namelijk ook de bureaucratie – de papieren werkelijk van beleid maken – de kerncompetentie. En …. geen gedoe over met je dienstauto op vakantie. Wie er geen baat bij heeft zijn de gewone consumenten en de gewone werknemers die in de dagelijkse realiteit staan. Bij de TNT kunnen de postbodes erover meepraten wat er gebeurt (worden eruit gewerkt). Alles gaat om laag: kwaliteit, dienstverlening (wel eens een call-center aan de lijn gehad?) en de salarissen van de werkvloer. Maar eerlijk is eerlijk: ze hebben wel erg mooie gebouwen en er misschien gaat zo’n nieuwe rijke manager straks zijn geld wel steken in een voetbalclub als Feyenoord omdat hij wel van vakmensen wil genieten in het veld.. Er wordt te groot gedacht, te weinig echt geïnnoveerd, niets geleerd van het verleden (NS, PTT, UPC, UWV, Enron, AHOLD) en te weinig rekening gehouden met waarom het gaat: gaat de energievoorziening er in Nederland nu echt op vooruit? Alles hangt in ons land aan elkaar van elektriciteit, het is een eerste levensbehoefte, een basisvoorziening.

En dan zegt die arme meneer Henk Kesler: de KNVB gaat schade lijden. Meneer Kesler: geloof me: alleen die medewerkers hebben kennelijk nog zicht op hoe het er werkelijk straks aan toe zal gaan. Beter nu één wedstrijd bewust in het donker, dan straks meer en meer wedstrijden waarbij het licht onverwacht uitvalt omdat er achterstallig onderhoud is aan het netwerk. Het onderhoud was nog even uitgesteld, want …. er moest dit jaar nog een prestatiebonus worden gehaald. En in de kleine lettertjes van het contract staat vast dat deze gesplitste bedrijven niet aansprakelijke zijn voor de gevolgen van grootschalige stroomstoring. Ze vergoeden zelfs niet de inhoud van uw vriezer waarin de varkenshaasjes rondrijven in roomijs.

Beste werknemers, had het licht maar wel uitgegooid. Misschien was er dan in Den Haag ergens een lampje gaan branden. Het gaat hier om landsbelang. Leve Oranje! En het Nederlands Elftal was zaterdag al niet om aan te zien.

Jaap Peters is auteur van het boek ‘Intensieve Menshouderij’ (Hoe kwaliteit oplost in rationaliteit), genomineerd als Managementboek van het Jaar 2006.