Zo af en toe rijden we door een kleine nederzetting, stuk voor stuk nog old school western style, alsof de tijd heeft stilgestaan. In Seguin, op ongeveer een uur rijden van San Antonio, besluiten we koffie te gaan drinken. We worden verwezen naar lunchroom Cairo Java. Dat klinkt veelbelovend. Tot onze verbazing echter blijkt de naam ‘ChiroJava’ te moeten zijn, waarbij Chiro verwijst naar de lokale chiropractor en Java kennelijk de koffie vertegenwoordigd, of misschien toch het gratis internet?

ChrioJava (www.chirojava.com) is een lunchroom, in 2004 opgezet door twee vriendinnen. Hun echtgenoten, een beginnend chiropractor en een beginnend huisarts, waren nog op zoek naar een locatie. De dames besloten de heren ruimte aan te bieden. En zo herbergt de lunchroom ook een apotheek en spreekkamer voor de dokter. De apotheek is overigens niet afgesloten. Achter een balie zijn de schappen met pillen en andere medicijnen vrij toegankelijk voor bezoekers. Niet dat het gebeurd dat mensen zichzelf bedienen van medicijnen overigens. Je voelt bij het binnenkomen al het vertrouwen dat men hier in mensen heeft. Dit in tegenstelling tot de meeste plaatsen van Amerika, ruimschoots zijn voorzien van verbodsborden om de kuddes onder controle te houden. De zaak is wat je noemt ‘shabby’ ingericht, alsof alle inwoners van Seguin hun schuren en zolders hebben leeggehaald en tafels en stoelen hebben gebracht, een bonte verzameling van stijlen. 

Langs de muur bevinden zich boekenkasten met spirituele boeken. Ze zijn te leen, dus ChiroJava is ook nog een beetje bibliotheek! Even verder staat een kast met een verzameling Afrikaans aardewerk, privécollectie van de dames. Er is een podium waarop, volgens aanplakbiljetten en foto’s, regelmatig optredens worden verzorgd. En een bureau met computer, waarop inderdaad gratis internet beschikbaar wordt gesteld. De bestelde koffie is ‘eerlijke’ koffie van het Indonesische Java. Aan een tafel zitten zes mannen te lunchen. Twee van de mannen zijn gehandicapt. De gezamenlijke lunch heeft duidelijk een sociaal karakter. Hier ontmoeten mensen elkaar, houden elkaar gezelschap en denkt men na over de toestand in de wereld. De serveerster legt ons uit dat één van de mannen een zakenman is die hier ook al zijn zakenpartners ontmoet en sollicitatiegesprekken houdt. Hij verkiest deze plek boven zijn moderne kantoorruimte. 

Na vier uur ‘s middags komen kinderen er hun huiswerk maken. Zij krijgen ondersteuning van bezoekers en vrijwilligers. Ik loop nog wat rond en val van de ene verbazing in de andere. Er hangt een poster met de aankondiging van Happy Hour & fitness training, iedere woensdag vanaf 18.00 uur. Aan een tafeltje bij de balie van de apotheek zit een vrouw. Ik vraag haar of ze weet van de fitnesstrainingen. Daar wist ze nog niet van, maar ze wist wel dat er een buikdanscursus wordt georganiseerd in ChiroJava. We barsten in lachen uit, maar denken tegelijkertijd: Wat is hier aan de hand? Zou dit een voorbeeld van de organisatie van de toekomst zijn? 

ChiroJava lijkt rommelig, maar de opzet is duidelijk heel bewust gekozen. De slogan van de lunchroom luidt: “ChiroJava makes you feel good”. ChiroJava is geen big business, maar een best bedrijf vóór de wereld. Het biedt bezoekers een goed gevoel en wil iets betekenen voor de inwoners van Seguin. ChiroJava is een voorbeeld van sociaal ondernemerschap, een organisatievorm die wel eens maatgevend zou kunnen zijn voor de nabije toekomst: sociaal-economische doelstelling, innovatief en creëren van sociale waarde als kernproduct. Uitgebreide business plannen worden er niet gemaakt, een goed idee behoeft geen draagvlak door opgekalefaterde cijfers en prachtige vijfjarenplannen. 

Ze beginnen gewoon en ontwikkelen zich op basis van voortschrijdend inzicht. Sociale ondernemers nemen bewust flinke risico’s, maar nooit ondoordacht en onbezonnen. ChiroJava heeft ook geen risicomanagers in dienst. Gezond verstand, oog op de realiteit en het onder ogen zien van de feiten houdt ze op de been. Aan professionele managers hebben ze geen behoefte, de zaak is gewoon goed en met aandacht georganiseerd. Medewerkers worden zorgvuldig geselecteerd op het hebben van het hart op de juiste plaats. 

ChiroJava maakt een onvergetelijke indruk. Later, in Austin, ontmoeten we een Amerikaanse collega. Ze woont op een uur rijden van San Antonio, zegt ze. In Seguin. ‘Kom jij uit Seguin, van ChiroJava?”, vraag ik haar. Ze kijkt me verbaasd aan. “Ken jij ChiroJava?” “Natuurlijk, iedereen kent ChiroJava, daar krijg ik een goed gevoel van.” Ze vertelt over een muurschildering, een mural painting zoals dat heet, die op de buitenmuur van de lunchroom gaat komen. Het is groot nieuws in het dorp. Het houdt de gemoederen bezig. Iedereen heeft wel iets te zeggen over de voorstelling die geschilderd moet worden. Dat verhaal hadden we nog niet gehoord, maar het verbaasd ons niet. ChiroJava is exciting in al haar facetten.

In de film verschuilen de door het virus getroffen mensen zich ondergronds in de donkere holen van de wolkenkrabbers en komen ze alleen na zonsondergang nog naar buiten. Het lijkt science fiction, maar in Houston is dit de realiteit. ‘s Morgens trekken hordes mensen in hun auto’s richting downtown, een term die in Houston letterlijk genomen kan worden. Vanuit de parkeergarages sluipen de werknemers naar hun kantoren en nestelen zich achter de zonlichtwerende windows waarachter hun computers staan, voorzien van MS Windows en andere virussen. 

Niemand waagt zich overdag graag op straat. Het is oktober, maar de zon voelt meedogenloos heet aan in Houston, 30 graden Celsius. De zomer moet hier geen pretje zijn. Tijdens de lunch gaan de gelukszoekers ondergronds. Via een netwerk van tunnels, waarin vooral de fast food courts zijn gevestigd, gaan ze van gebouw tot gebouw. De tunnels leiden ook naar van opvallend weinig verkoopvoorraad voorziene warenhuizen. Het beeld is vergelijkbaar met vroegere Russische warenhuizen: lege vitrines en weinig kopers. Het is doodstil in het warenhuis. Het personeel komt hier alleen voor rush hour tijdens lunchtijd. Dan moeten de dagomzet gehaald worden.

Na de lunch duiken ze weer hun toren in, om vervolgens aan het eind van de dag weer in hun van airconditioning voorziene auto te stappen en in hun huizen het ge-air-conditioneerde leven voort te zetten. Op straat zien we weinig mensen en er rijden weinig auto’s. Dit is de vierde stad van Amerika. Onwezenlijk? Welnee, realiteit! Keep Houston Ugly lezen we onderweg op stickers. Hoe komen ze er toch op? Een dag in deze mistroostige wereld is voor ons wel voldoende. De volgende dag gaan we op pad naar San Antonio. De Texanen zijn er juichend over. Wij zijn benieuwd.

En daar gaat het keer op keer fout. Koele, concrete, feiten worden uitgelegd en toegelicht met een verhaal, dat naast de oorzaak, vaak ook allerlei zogenaamde causale verbanden bevat. En dat vinden mensen fijn. De feitelijke cijferbrij wordt daarmee prettiger te behappen.

Natuurlijk leveren de feitenproducenten degelijk werk. Het is onverteerbaar voor lezer en toehoorder als de feiten niet correct zijn. Dagelijks werken daarom miljoenen feitencontroleurs (accountants, controllers, financieel directeuren, journalisten, auditors, etc.) aan het controleren van feiten. De verhalen bij de feitenpresentaties worden echter nooit gecontroleerd. De meest wilde causale verbanden worden bij de presentaties van feiten geconcludeerd en verzonnen. Het maakt niets uit of de oorzaak correct wordt weergegeven, elke denkbare oorzaak voldoet. En niemand die dat controleert!

Wie zou dat dan moeten doen vraagt u zich wellicht af? Deze taak ligt bij de lezer cq. de toehoorder. Zij moeten de kritische vragen stellen hoe de presenteerder van de feiten tot zijn conclusies komt, tot zijn verhaal. Eigenlijk kruip je daarmee in het denkproces van de feitenpresentator en begeef je je op het gebied van denkcontroleur. Je doet een REALITY CHECK en die is dringend noodzakelijk. Krijgt u een vertekende realiteit voorgeschoteld? Check het verhaal bij de feiten!